PRODUCTIE

Olijf

Elke olijfolie begint met een olijf.

Toch is de olijf veel meer dan alleen de grondstof voor olie. De eigenschappen van de vrucht bepalen in belangrijke mate de geur, smaak en kwaliteit van de uiteindelijke olijfolie. Wereldwijd bestaan meer dan duizend olijvenrassen. Slechts een deel daarvan wordt op grote schaal commercieel geteeld. Elk ras heeft zijn eigen kenmerken en reageert anders op de omstandigheden waarin het groeit. Zo kan hetzelfde ras in verschillende gebieden olijfolie opleveren met een ander smaakprofiel.

Niet alleen het ras is van belang. Ook het klimaat, de bodem, de hoeveelheid zonlicht, de beschikbaarheid van water en de verzorging van de olijfboom beïnvloeden de ontwikkeling van de vrucht. Daarnaast speelt het oogstmoment een belangrijke rol. Een vroeg geoogste olijf levert vaak een andere olie op dan een olijf die later wordt geplukt.

Vroeg geoogste olijven (wanneer ze nog groen zijn) geven een intensere, fruitige olie met een frisse bitterheid en een lekker pepertje in de keel. Het gehalte aan fenolische stoffen is bij een vroege oogst vaak hoger, maar verschilt onder meer per olijvenras en groeiomstandigheden.

Later geoogste olijven (wanneer ze rijper en donkerder van kleur zijn) leveren juist een vollere, zachtere en mildere smaak op.

Hoewel olijven in eerste instantie worden geteeld voor de productie van olijfolie of als tafelolijf, is niet iedere olijf geschikt voor beide toepassingen. Sommige rassen worden vooral gewaardeerd om hun olieopbrengst en smaak, terwijl andere juist worden geselecteerd vanwege hun formaat, structuur en geschiktheid als eetolijf.

Wie olijfolie beter wil begrijpen, begint daarom bij de olijf. In dit artikel lees je hoe een olijf groeit, welke rassen er zijn en waarom de ene olijf uiteindelijk een heel andere olijfolie oplevert dan de andere.

Olijfboom

De olijf groeit aan de olijfboom (Olea europaea), een boom die al duizenden jaren wordt verbouwd in het Middellandse Zeegebied. Tegenwoordig wordt de boom ook op grote schaal geteeld in onder meer Zuid-Amerika, Australië, Zuid-Afrika en delen van Noord-Amerika.

Olijfbomen zijn bijzonder goed aangepast aan warme, droge zomers en zachte winters. Dankzij hun wortelstelsel en smalle, leerachtige bladeren kunnen zij lange perioden van droogte overleven. Tegelijkertijd vragen bomen die worden geteeld voor hoogwaardige olijfolie om zorgvuldige snoei, bemesting en – waar nodig – irrigatie om gezonde vruchten van hoge kwaliteit te produceren.

Een olijfboom groeit langzaam en kan zeer oud worden. Sommige bomen zijn honderden jaren oud; er zijn zelfs exemplaren bekend die naar schatting meer dan duizend jaar oud zijn. Naarmate een boom ouder wordt, neemt zijn karakteristieke grillige stamvorm toe, terwijl hij vaak nog steeds vruchten blijft dragen.

Olijvenrassen

Wereldwijd bestaan meer dan duizend geregistreerde olijvenrassen. Slechts een deel daarvan wordt op grote schaal commercieel geteeld. Veel rassen zijn nauw verbonden met een bepaalde streek of zelfs met één specifiek productiegebied.

Bekende rassen zijn onder andere Picual uit Spanje, Coratina uit Italië, Koroneiki uit Griekenland, Arbequina uit Spanje en Frantoio uit Italië. Elk ras heeft zijn eigen eigenschappen. Sommige leveren een milde en zachte olijfolie op, andere staan juist bekend om hun uitgesproken fruitigheid, bitterheid of peperigheid.

Olijfolie kan worden gemaakt van één enkel olijvenras (monovariëteit) of van een combinatie van verschillende rassen. Bij een monovariëteit kunnen de karakteristieke eigenschappen van één ras duidelijk naar voren komen. Bij een combinatie kunnen eigenschappen van verschillende rassen elkaar aanvullen.

Groei en rijping

Na de bloei ontwikkelen zich kleine groene olijven. In de maanden daarna groeien zij uit en verandert langzaam hun samenstelling. Tegelijkertijd neemt ook het oliegehalte in de vrucht toe.

Tijdens de rijping verandert de kleur meestal van groen naar paars en uiteindelijk naar donkerpaars of zwart. Die kleur zegt echter niet alles over de rijpheid. Ook binnen één boom kunnen olijven zich in verschillende stadia van ontwikkeling bevinden.

Voor producenten is het bepalen van het juiste oogstmoment een belangrijke keuze. Tijdens de rijping veranderen zowel het oliegehalte als de samenstelling van de olijf. Het oogstmoment kan daardoor invloed hebben op de olieopbrengst en op eigenschappen als fruitigheid, bitterheid en peperigheid. Hoe deze veranderingen precies verlopen, verschilt onder meer per olijvenras. Later geoogste olijven geven meestal een hogere opbrengst en een zachter smaakprofiel.

Klimaat en bodem

Het karakter van een olijfolie ontstaat door een samenspel van verschillende factoren. Het olijvenras vormt de basis, maar ook het klimaat, de bodem, de ligging van de olijfgaard en de manier waarop de bomen worden verzorgd hebben invloed op de uiteindelijke kwaliteit.

Daarom kan dezelfde variëteit in verschillende regio’s verrassend anders smaken. Dezelfde variëteit kan onder verschillende groeiomstandigheden een olijfolie met andere geur- en smaakeigenschappen opleveren.

Deze combinatie van natuurlijke omstandigheden en menselijke keuzes maakt iedere oogst uniek. Net als bij wijn spelen herkomst en productieomstandigheden een belangrijke rol bij het uiteindelijke karakter van de olijfolie.

Goed om te weten


Een olijf bevat van nature geen olie als afzonderlijke vloeistof. De olie bevindt zich in microscopisch kleine druppeltjes in de cellen van het vruchtvlees. Tijdens het malen worden de cellen opengebroken. Bij het kneden kunnen kleine oliedruppeltjes vervolgens samenvloeien tot grotere druppels, zodat de olie later gemakkelijker kan worden gescheiden van water en vaste bestanddelen.


Bronnen