
Zulke uitspraken klinken soms stelliger dan het wetenschappelijke onderzoek rechtvaardigt. Onderzoek naar olijfolie bestaat uit verschillende soorten studies. Sommige onderzoeken richten zich op de olie zelf of op afzonderlijke bestanddelen. Andere bestuderen olijfolie als onderdeel van het mediterrane voedingspatroon. De resultaten zeggen daarom niet altijd wat het effect van olijfolie afzonderlijk is.
Op deze pagina lees je wat de wetenschappelijke vakliteratuur laat zien, welke conclusies redelijk zijn en waar voorzichtigheid nodig blijft.
Niet ieder onderzoek beantwoordt dezelfde vraag
Wetenschappelijk onderzoek naar voeding kan op verschillende manieren worden uitgevoerd. Laboratoriumonderzoek bestudeert bijvoorbeeld chemische reacties of afzonderlijke stoffen. Dieronderzoek kan helpen om biologische mechanismen te verkennen. Onderzoek bij mensen bestudeert verbanden of effecten bij de deelnemers zelf.
Ook binnen onderzoek bij mensen bestaan belangrijke verschillen. Bij observationeel onderzoek volgen onderzoekers groepen mensen en brengen zij hun voedingsgewoonten en gezondheid in kaart. Zulke studies kunnen verbanden laten zien, maar bewijzen niet zonder meer dat het ene het andere veroorzaakt.
Bij gerandomiseerd onderzoek worden deelnemers volgens toeval aan verschillende groepen toegewezen. Hierdoor kunnen onderzoekers veranderingen betrouwbaarder aan een bepaalde voedingsinterventie koppelen. Toch verschilt ook dit onderzoek in duur, omvang en opzet.
Sommige studies meten het optreden van ziekten, zoals een hartinfarct of beroerte. Andere meten alleen bloedwaarden of andere biomarkers. Een gunstige verandering in een laboratoriumwaarde betekent niet automatisch dat ook het risico op ziekte aantoonbaar afneemt.
Wat weten we over hart- en vaatziekten en gebruik olijfolie?
Een belangrijk deel van de wetenschappelijke vakliteratuur over olijfolie richt zich op olijfolie binnen het mediterrane voedingspatroon. Dit voedingspatroon bevat doorgaans veel groenten, fruit, peulvruchten, noten en volkorenproducten. Olijfolie wordt gebruikt als belangrijke bron van vet.
Er zijn ook onderzoeken waarin het gebruik van olijfolie afzonderlijk wordt bijgehouden. In twee grote Amerikaanse studies werden deelnemers tot 28 jaar gevolgd. Mensen die meer olijfolie gebruikten, hadden gemiddeld een lager sterfterisico. De onderzoekers konden in deze studies geen onderscheid maken tussen extra vierge en andere soorten olijfolie. Omdat deelnemers niet willekeurig aan een hoeveelheid olijfolie werden toegewezen, laat het gevonden verband ook niet zien of de olijfolie zelf de oorzaak was.
In de Spaanse PREDIMED-studie uit 2018 werden 7.447 mensen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten verdeeld over drie groepen. Twee groepen volgden een mediterraan voedingspatroon, waarbij de ene groep extra vierge olijfolie kreeg en de andere noten. De controlegroep kreeg het advies een vetarm voedingspatroon te volgen.
In de groepen met het mediterrane voedingspatroon kwamen minder hartinfarcten, beroertes en sterfgevallen door hart- en vaatziekten samen voor. De studie laat echter niet zien dat dit resultaat uitsluitend aan olijfolie kan worden toegeschreven. De deelnemers veranderden meerdere onderdelen van hun voeding en in een van de groepen werden noten gebruikt.
Ook in de Spaanse CORDIOPREV-studie uit 2022 werd een mediterraan voedingspatroon vergeleken met een vetarm voedingspatroon. Aan dit onderzoek deden mensen mee die al een hart- of vaatziekte hadden. Tijdens de jarenlange follow-up kwamen in de mediterrane groep minder nieuwe hart- en vaatproblemen voor.
Samen geven deze studies goede redenen om olijfolie een plaats te geven binnen een gezond voedingspatroon. Ze beantwoorden nog niet precies welk effect olijfolie afzonderlijk heeft, of wat er gebeurt wanneer iemand alleen extra olijfolie aan een verder ongewijzigd voedingspatroon toevoegt.
Meer dan alleen voeding
De mediterrane leefwijze omvat meer dan de keuze voor bepaalde voedingsmiddelen. Ook samen eten, aandacht en tijd nemen voor maaltijden, zelf koken, regelmatig bewegen en voldoende rust worden daarbij genoemd. Ook recent onderzoek besteedt aandacht aan die sociale kant van eten. Een internationale studie uit 2026 vond bijvoorbeeld een duidelijke samenhang tussen vaker samen eten en een groter gevoel van welzijn. Dat betekent nog niet dat samen eten daarvan de oorzaak is.
Deze culturele en sociale kenmerken worden niet in ieder voedingsonderzoek meegenomen. Ze mogen daarom niet worden gezien als een bewezen werking van olijfolie. Ze geven wel context aan het bredere leefpatroon waarvan olijfolie vaak deel uitmaakt.
De vetzuursamenstelling en cholesterol
In Nederland en verschillende andere Europese landen zijn boter en andere vaste vetten van oudsher vertrouwd in de keuken. Olijfolie wordt daardoor niet altijd vanzelfsprekend als vervanger gezien en soms vooral gebruikt voor salades of mediterrane gerechten. Voedingskundig is het juist van belang welk vet je vervangt. Gebruik je olijfolie in plaats van boter of een andere bron van verzadigd vet, dan vervang je een deel van de verzadigde vetten door onverzadigde vetten. Alleen extra olijfolie toevoegen zonder iets te vervangen, is niet dezelfde verandering.
Olijfolie bestaat voor een groot deel uit oliezuur, een enkelvoudig onverzadigd vetzuur. Het vervangen van verzadigde vetten door onverzadigde vetten draagt bij aan het behoud van een normaal cholesterolgehalte in het bloed.
Voor het vervangen van verzadigde vetten door onverzadigde vetten is binnen de Europese Unie een gezondheidsclaim toegestaan. Het gaat dus niet om het simpelweg toevoegen van extra olijfolie aan wat je al eet.
Het gaat dus niet om de gedachte dat zoveel mogelijk olijfolie automatisch beter is. De betekenis hangt af van wat de olie in het voedingspatroon vervangt en hoeveel energie iemand in totaal binnenkrijgt.
Wat weten we over fenolische stoffen?
Extra vierge olijfolie bevat naast vetzuren ook fenolische stoffen. Deze natuurlijke bestanddelen dragen onder meer bij aan de bescherming van de olie tegen oxidatie en sommige spelen een rol bij de bitterheid en pittigheid van olijfolie.
In de EUROLIVE-studie uit 2006 werden olijfoliën met verschillende hoeveelheden fenolische stoffen met elkaar vergeleken. Later onderzoek bouwde daarop voort. Een systematische review en meta-analyse uit 2023 van acht gerandomiseerde studies vond bij olijfolie met een hoger fenolgehalte onder meer minder geoxideerd LDL in het bloed. Niet alle onderzochte bloedwaarden lieten echter een duidelijk verschil zien.
Dat is relevant, maar de studie toont niet aan dat een olie met meer fenolische stoffen bij iedere gebruiker rechtstreeks een ziekte voorkomt. Er werden vooral veranderingen in bloedwaarden gemeten.
Binnen de Europese Unie is een specifieke gezondheidsclaim toegestaan voor polyfenolen uit olijfolie. De officiële claim luidt dat polyfenolen uit olijfolie bijdragen tot de bescherming van bloedvetten tegen oxidatieve stress. Eenvoudiger gezegd: deze stoffen helpen vetachtige stoffen in het bloed te beschermen tegen schadelijke veranderingen door zuurstof. De claim mag alleen worden gebruikt wanneer de olie ten minste 5 milligram hydroxytyrosol (fenolische stof) en daarvan afgeleide stoffen per 20 gram olijfolie bevat. Daarbij moet worden vermeld dat het gunstige effect wordt verkregen bij een dagelijkse inname van 20 gram olijfolie. De 20 gram is geen algemene aanbeveling voor iedereen.
Wat weten we over ontstekingsprocessen?
Bij ontstekingsprocessen gaat het niet alleen om een acute ontsteking, bijvoorbeeld na een infectie of verwonding. Onderzoekers bestuderen ook langdurige, laaggradige ontstekingsreacties die met bepaalde chronische aandoeningen in verband worden gebracht.
Recent onderzoek laat zien dat extra vierge olijfolie invloed kan hebben op bepaalde ontstekingswaarden in het bloed. Een systematische review en meta-analyse uit 2026 vond bij een aantal van deze waarden gunstige veranderingen, maar niet bij alle onderzochte waarden. De zekerheid van het bewijs verschilde bovendien per uitkomst.
Een van de stoffen die hierbij wordt onderzocht, is oleocanthal, een fenolische stof in vierge olijfolie die samenhangt met de peperige prikkel in de keel. Laboratoriumonderzoek liet zien dat oleocanthal, net als ibuprofen, COX-1 en COX-2 kan remmen — twee enzymen die betrokken zijn bij ontstekingsreacties en pijn. Dat wijst op een mogelijk ontstekingsremmend mechanisme, maar zegt nog niet hoe groot de werking bij mensen is.
Die voorzichtigheid heeft onder meer te maken met de verschillen tussen de onderzoeken. Ze verschillen in het aantal deelnemers, de duur, de gebruikte olijfolie, de hoeveelheid en het voedingspatroon van de deelnemers. Er zijn dus aanwijzingen dat extra vierge olijfolie bepaalde ontstekingsprocessen kan beïnvloeden, maar dat betekent niet dat olijfolie als ontstekingsremmend geneesmiddel kan worden beschouwd.
Wat weten we nog meer over olijfolie en gezondheid?
Olijfolie wordt ook onderzocht in relatie tot diabetes type 2, cognitieve achteruitgang en verschillende vormen van kanker. De resultaten verschillen per aandoening en ook de sterkte van het bewijs is niet hetzelfde.
Voor diabetes type 2 verscheen in 2026 een systematische review en meta-analyse van 51 gerandomiseerde onderzoeken. Over het geheel genomen werd geen duidelijk effect gevonden van olijfolie op de bloedsuiker, insuline of HbA1c. Voor één maat voor insulineresistentie werden bij bepaalde hoeveelheden wel gunstige resultaten gevonden. De onderzoekers benadrukken dat meer onderzoek nodig is om de praktische betekenis daarvan vast te stellen.
Nieuw onderzoek probeert verschillen tussen soorten extra vierge olijfolie nauwkeuriger te meten. In de lopende DiAOVE-studie vervangen mensen met diabetes type 2 hun gebruikelijke bakolie door een extra vierge olijfolie met veel of juist weinig van de fenolische stoffen oleocanthal en oleaceïne. Onderzoekers vergelijken onder meer de verandering in HbA1c, een maat voor de bloedsuiker over langere tijd. Er zijn nog geen resultaten gepubliceerd.
Ook naar cognitieve achteruitgang wordt onderzoek gedaan. Een systematische review en meta-analyse uit 2026 van vijf klinische studies bij 747 oudere deelnemers met milde cognitieve stoornissen of dementie vond aanwijzingen voor een verbetering van de cognitieve functie bij het gebruik van extra vierge olijfolie. De zekerheid van het bewijs was echter laag en de onderzoekers noemen de resultaten voorlopig.
Tevens worden verschillende vormen van kanker en het gebruik van olijfolie onderzocht. Sommige studies laten gunstige verbanden zien, maar de resultaten zijn niet eenduidig. Een brede meta-analyse van onderzoeken waarin mensen gedurende langere tijd werden gevolgd, vond bijvoorbeeld geen duidelijk verband tussen de hoeveelheid gebruikte olijfolie en het risico op kanker in het algemeen.
In diezelfde analyse werd een hogere olijfolieconsumptie wél in verband gebracht met een lager risico op hart- en vaatziekten en diabetes type 2 en met een lagere sterfte door alle oorzaken. Olijfolie kan daarmee een waardevolle plaats hebben binnen een gezond voedingspatroon, zonder dat we er effecten aan hoeven toe te schrijven die niet zijn aangetoond.
Hoeveel olijfolie per dag?
Er bestaat geen algemeen geldende richtlijn die voorschrijft hoeveel olijfolie je per dag zou moeten gebruiken. In wetenschappelijk onderzoek worden uiteenlopende hoeveelheden gebruikt. Binnen een mediterraan voedingspatroon kan olijfolie een belangrijke vetbron zijn, maar hoeveel passend is, hangt onder meer af van je totale voeding en energiebehoefte.
De eerdergenoemde 20 gram olijfolie per dag hoort bij de voorwaarden voor de Europese gezondheidsclaim over olijfoliepolyfenolen. Die hoeveelheid betekent niet dat iedereen dagelijks 20 gram olijfolie zou moeten gebruiken.
Olijfolie levert, net als andere vetten, veel energie. Het maakt daarom verschil of je olijfolie gebruikt in plaats van boter of een andere bron van verzadigd vet, of dat je de olie extra aan je bestaande voeding toevoegt. Niet alleen de hoeveelheid olijfolie telt dus, maar ook wat je ermee vervangt.
Wat kunnen we wel concluderen?
De wetenschappelijke vakliteratuur ondersteunt het gebruik van olijfolie, en in het bijzonder extra vierge olijfolie, als onderdeel van een evenwichtig mediterraan voedingspatroon.
De vetzuursamenstelling maakt olijfolie een goede keuze ter vervanging van voedingsmiddelen die veel verzadigd vet bevatten. Extra vierge olijfolie bevat daarnaast fenolische stoffen. Voor bepaalde effecten van deze stoffen zijn binnen de Europese Unie gezondheidsclaims toegestaan, wanneer aan de daarvoor gestelde voorwaarden wordt voldaan.
Olijfolie is geen geneesmiddel en biedt geen garantie tegen ziekte. Gezondheid wordt bepaald door veel meer dan één voedingsmiddel: ook de rest van de voeding en andere leefgewoonten spelen een rol. De wetenschappelijke literatuur geeft wel goede redenen om olijfolie een plaats te geven binnen een gevarieerd en evenwichtig voedingspatroon. En naast die gezondheidsaspecten blijft olijfolie vooral een smaakmaker die veel gerechten kan verrijken.
Bronnen
- Estruch, R., Ros, E. et al. (2018). Primary Prevention of Cardiovascular Disease with a Mediterranean Diet Supplemented with Extra-Virgin Olive Oil or Nuts
- Delgado-Lista, J., Alcala-Diaz, J.F. et al. (2022). Long-term Secondary Prevention of Cardiovascular Disease with a Mediterranean Diet and a Low-fat Diet: The CORDIOPREV Randomised Controlled Trial
- Covas, M.I., Nyyssönen, K. et al. (2006). The Effect of Polyphenols in Olive Oil on Heart Disease Risk Factors: A Randomized Trial
- Derakhshandeh-Rishehri, S.M., Kazemi, A. et al. (2023). Effect of Olive Oil Phenols on Oxidative Stress Biomarkers: A Systematic Review and Dose-Response Meta-analysis of Randomized Clinical Trials
- Vidal Damasceno, J., Garcez, A. et al. (2026). Effects of Daily Extra Virgin Olive Oil Consumption on Biomarkers of Inflammation and Oxidative Stress: A Systematic Review and Meta-analysis
- Takhttavous, A., Rostampour, K. et al. (2026). The Effect of Different Types of Olive Oil on Glucose Control and Insulin Sensitivity: A GRADE-Assessed Systematic Review and Dose-Response Meta-Analysis of 51 Randomized Controlled Trials
- Simão, V.C., Prudente, T.P. et al. (2026).Effect of Extra Virgin Olive Oil on Mild Cognitive Impairment and Dementia in Older Adults: A Systematic Review and Meta-analysis of Clinical Trials
- Martínez-González, M.A., Sayón-Orea, C. et al. (2022).Effect of Olive Oil Consumption on Cardiovascular Disease, Cancer, Type 2 Diabetes, and All-cause Mortality: A Systematic Review and Meta-analysis
- De Neve, J.E., Dugan, A. et al. (2026). Sharing Meals Is Associated with Greater Wellbeing
- European Food Safety Authority. (2011). Scientific Opinion on the Substantiation of Health Claims Related to Polyphenols in Olive
- Europese Commissie. (2012).Verordening (EU) nr. 432/2012 tot vaststelling van een lijst van toegestane gezondheidsclaims voor levensmiddelen
- Peyrot des Gachons, C. et al. (2011). Unusual pungency from extra-virgin olive oil is attributable to restricted spatial expression of the receptor of oleocanthal
- Beauchamp, G.K. et al. (2005). Phytochemistry: ibuprofen-like activity in extra-virgin olive oil
- Guasch-Ferré, M., Li, Y. et al. (2022). Consumption of Olive Oil and Risk of Total and Cause-Specific Mortality Among U.S. Adults
- ISRCTN. (2026). DiAOVE: Effect of Oleocanthal- and Oleacein-Rich Extra Virgin Olive Oil on Blood Glucose and Metabolic Control in People With Type 2 Diabetes
